Có nên cho phép lực lượng hải quan được tiếp tục truy đuổi đối với hàng hóa, phương tiện vận chuyển trái phép ngoài địa bàn hoạt động hải quan

(BNCTW) - Khoản 2, Điều 64 Luật hải quan năm 2001 (sửa đổi, bổ sung năm 2005) quy định: “Ngoài phạm vi địa bàn hoạt động hải quan, cơ quan hải quan có trách nhiệm phối hợp với các cơ quan nhà nước hữu quan thực hiện các biện pháp phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới. Trong trường hợp hàng hóa, phương tiện vận tải đã đưa ra ngoài phạm vi địa bàn hoạt động hải quan mà cơ quan nhà nước hữu quan có căn cứ cho rằng có hành vi buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới thì theo thẩm quyền, cơ quan đó thực hiện việc kiểm tra, xử lý theo quy định của pháp luật”.

Như vậy, Luật hải quan hiện hành chưa quy định cho phép cơ quan hải quan thực hiện việc truy đuổi, bắt giữ hàng hóa buôn lậu, vận chuyển trái phép qua biên giới từ trong địa bàn hoạt động hải quan ra ngoài địa bàn nên khi đối tượng vi phạm chạy ra ngoài địa bàn hoạt động hải quan, cơ quan hải quan phải phối hợp với cơ quan chức năng, có nhiều trường hợp mất cơ hội bắt giữ và xử lý đối với hành vi buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới.

Để tăng cường hoạt động phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới của cơ quan Hải quan, dự thảo Luật hải quan (sửa đổi) bổ sung quy định thẩm quyền của lực lượng kiểm soát hải quan được thực hiện việc truy đuổi liên tục không bị giới hạn trong trường hợp phát hiện có dấu hiệu của hành vi buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới. Theo đó, khoản, 1 Điều 91 quy định: “Trong trường hợp có căn cứ xác định hàng hóa, phương tiện vận tải là hàng hóa, phương tiện vận tải buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới đang di chuyển từ địa bàn hoạt động hải quan ra ngoài địa bàn hoạt động hải quan thì cơ quan hải quan tiếp tục thực hiện việc truy đuổi để ngăn chặn, xử lý”; khoản 2, Điều 91 quy định: “Ngoài phạm vi địa bàn hoạt động hải quan, cơ quan hải quan có trách nhiệm phối hợp hoặc chủ động phối hợp với các cơ quan nhà nước hữu quan thực hiện các biện pháp phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới”. Đồng thời, Điều 93 dự thảo Luật quy định rõ các biện pháp nghiệp vụ cụ thể, thẩm quyền của cơ quan hải quan trong việc áp dụng các biện pháp nghiệp vụ để phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới.

Quy định như trên có thể khắc phục được những bất cập trong việc phối hợp giữa các cơ quan có nhiệm vụ phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới như hiện nay, ngăn chặn kịp thời vi phạm xảy ra trong lĩnh vực quản lý Nhà nước về hải quan, bảo đảm giữ vững an ninh kinh tế, góp phần bảo vệ chủ quyền quốc gia trên biển, tăng cường hiệu quả công tác phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới. Tham khảo kinh nghiệm nước ngoài cho thấy, quy định về thẩm quyền của lực lượng hải quan trong lĩnh vực này cũng rất đa dạng và theo hướng mở. Ở Hàn Quốc, hải quan có thể lục soát tất cả tàu thuyền, phương tiện, máy bay, kho hàng hoặc bất cứ địa điểm nào. Ở Trung Quốc, có lực lượng công an chuyên trách trinh sát chống tội phạm buôn lậu trong Tổng cục Hải quan, phối hợp với lực lượng Cảnh sát chuyên trách chống buôn lậu, phụ trách trinh sát, bắt giữ, dự thẩm các vụ án buôn lậu. Ở Nhật Bản, hải quan có thẩm quyền điều tra, xét hỏi, khám xét, tịch thu bất cứ nơi nào có hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu. Còn ở Malaisia cho phép cơ quan hải quan có quyền kiểm tra, khám xét, thu thập các thông tin, tài liệu liên quan tại bất kỳ địa điểm nào liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu của đối tượng vi phạm, kể cả các địa điểm đó ở trong nội địa không thuộc khu vực kiểm soát hải quan.

Tuy nhiên, quy định này có thể dẫn đến sự chồng chéo về thẩm quyền của lực lượng Hải quan với các lực lượng chức năng khác như Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển, quản lý thị trường… Bởi theo quy định tại Điều 15 Pháp lệnh bộ đội biên phòng, trong khi thi hành nhiệm vụ theo quy định của pháp luật, Bộ đội Biên phòng có quyền: “Trực tiếp truy đuổi, bắt giữ người, phương tiện vi phạm pháp luật từ biên giới vào nội địa; phối hợp với các lực lượng truy tìm, bắt giữ người có hành vi vi phạm pháp luật trốn chạy sâu vào nội địa; truy đuổi, bắt giữ người, phương tiện vi phạm pháp luật trong nội thủy, lãnh hải Việt Nam ra ngoài phạm vi lãnh hải Việt Nam theo pháp luật của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam và điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã ký kết hoặc tham gia”.

Điều 6 và Điều 12 Pháp lệnh lực lượng cảnh sát biển Việt Nam cũng quy định: “Trong nội thủy, lãnh hải và vùng nước cảng biển của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam có nhiệm vụ kiểm tra, kiểm soát theo quy định của pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế có liên quan mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên để bảo vệ chủ quyền; giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn; bảo vệ tài nguyên, phòng, chống ô nhiễm môi trường; phát hiện, ngăn chặn, đấu tranh chống các hành vi buôn lậu, vận chuyển trái phép và mua bán người, vận chuyển, mua bán trái phép hàng hoá, vũ khí, chất nổ, chất ma tuý, tiền chất và các hành vi vi phạm pháp luật khác. Trong trường hợp người và phương tiện vi phạm pháp luật không chịu tuân theo hiệu lệnh, chống đối hoặc cố tình bỏ chạy thì lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam có quyền cưỡng chế, thực hiện quyền truy đuổi hoặc các quyền khác theo quy định của pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế có liên quan mà Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên”.

Mặt khác, nếu quy định về thẩm quyền của lực lượng hải quan “tiếp tục truy đuổi để áp dụng các biện pháp ngăn chặn và xử lý theo quy định của pháp luật" (khoản 1, Điều 91) là mâu thuẫn với quy định “ngoài phạm vi địa bàn hoạt động hải quan, cơ quan hải quan có trách nhiệm phối hợp hoặc chủ động phối hợp với các cơ quan nhà nước hữu quan thực hiện các biện pháp phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới” (khoản 2, Điều 91 dự thảo Luật). Do vậy, cần tổng kết, đánh giá việc thi hành cơ chế phối hợp giữa hải quan với các cơ quan, đơn vị hữu quan để có cơ sở quy định phù hợp vấn đề này trong Luật, tránh chồng chéo, mâu thuẫn về thẩm quyền quản lý nhà nước trong đấu tranh phòng, chống tội phạm buôn lậu và vận chuyển hàng hóa trái phép qua biên giới.

Nguyễn Thảo

(Ban Nội chính Trung ương)