Kinh nghiệm phòng, chống tham nhũng tại Nigeria

Thứ Bảy, 20/07/2013, 07:44 [GMT+7]

Tham nhũng là vấn nạn toàn cầu dẫn tới đói nghèo, cản trở sự phát triển và làm sụt giảm nguồn đầu tư nước ngoài. Vấn đề tham nhũng đã có một chỗ đứng quan trọng trong các chương trình nghị sự kể từ giữa những năm 1990 với việc thành lập các tổ chức với vai trò quảng bá các mô hình loại bỏ tham nhũng. Đặc biệt tại các nước đang phát triển, nơi mà tình trạng tham nhũng trong Chính phủ diễn ra tràn lan. Các tổ chức quốc tế đã phê chuẩn những Công ước yêu cầu các quốc gia thành viên ban hành các bộ luật cấm nhận hối lộ và tống tiền. Tại châu Phi, Liên minh hợp tác vì sự phát triển của châu Phi đã kêu gọi xây dựng cơ chế phối hợp để chống tham nhũng.

Trong quá khứ, Nigeria là một trong các quốc gia có nạn tham nhũng tồi tệ nhất châu Phi

Tháng 3-2009, các quốc gia Tây Phi đã thành lập mạng lưới các tổ chức chống tham nhũng trong khuôn khổ Cộng đồng kinh tế các Nhà nước Tây Phi. Nigeria, với kinh nghiệm trong chống tham nhũng và rửa tiền, là quốc gia tích cực nhất tham gia sáng kiến này. Kể từ những năm 1960, Nigeria đã áp dụng các phương pháp chống tham nhũng thông qua việc xây dựng các biện pháp trong thi hành luật, phòng ngừa, cải tổ thể chế và thay đổi văn hóa. Ba cơ quan chống tham nhũng chính tại Nigeria là Cục Quy chuẩn Đạo đức (Code of Conduct Bureau); các Ủy ban Giám sát về tham nhũng và tội phạm khác; Ủy ban độc lập về tội phạm tài chính và kinh tế (EFCC). Trong đó, phải kể đến hoạt động của Ủy ban độc lập về tội phạm tài chính và kinh tế (EFCC) đã phát huy được hiệu quả cao, mang lại kết quả chống tham nhũng rất đáng khích lệ cho đất nước.

EFCC, thành lập thông qua Đạo luật ra đời năm 2004 được coi là cơ quan chống tham nhũng hiệu quả nhất tại Nigeria và là kết quả rất đáng học tập. Các hoạt động truy tố và điều tra, thu hồi tài sản, tăng cường hoạt động của các định chế tài chính của Nigeria được cộng đồng quốc tế đánh giá cao. Tháng 5-2007, Nigeria được đưa ra khỏi danh sách “Các quốc gia và vùng lãnh thổ không khuyến cáo hợp tác”. Cơ quan tình báo tài chính nước này (NFIU) trở thành thành viên của Nhóm Egmont (Nhóm các tổ chức tình báo tài chính quốc tế) năm 2007. Trong Bảng xếp hạng của Tổ chức Minh bạch quốc tế, Nigeria từ vị trí 142 năm 2006 đã được cải thiện ở vị trí 130 năm 120 (chỉ số càng cao thể hiện tình trạng tham nhũng càng nghiêm trọng). EFCC đã huy động sự hỗ trợ bên ngoài để đưa ra các tư vấn chuyên môn, tài trợ và hỗ trợ về mặt chính trị; hiện Ủy ban này đang được sự trợ giúp của các tổ chức quốc tế đa phương và song phương trong nhiều lĩnh vực, trong đó có sự hỗ trợ về mặt công nghệ thông tin.

Năm 2011, EFCC đã bắt giữ 03 cựu thống đốc với cáo buộc biển thủ 674 triệu USD công quỹ. Ba ông đều là thành viên của đảng cầm quyền Dân chủ nhân dân Nigeria của Tổng thống Goodluck Jonathan, đó là ông OluGbenga Daniel thuộc bang Ogun, ông Adebayo Alao Akala thuộc bang Oyo và ông Aliyu Akwe Doma thuộc bang Nassarawa. Ông Daniel bị cáo buộc đã biển thủ 58 tỷ naira (khoảng 387 triệu USD), ông Alao Akala 25 tỷ naira (khoảng 167 triệu USD) và ông Doma 18 tỷ naira (khoảng 120 triệu USD).

Tháng 12-2009, giải pháp IT triển khai tại Cơ quan tình báo tài chính Nigeria (NFIU) đã thu thập được hơn 9 triệu hồ sơ. NFIU nhận dữ liệu từ 24 ngân hàng của Nigeria và các tổ chức cung cấp báo cáo khác theo hình thức các báo cáo giao dịch tiền mặt, báo cáo về giao dịch đáng ngờ, báo cáo về việc chuyển các nguồn quỹ tài chính. Việc triển khai giải pháp IT tại NFIU đã giảm đáng kể thời gian phân tích đối với các giao dịch đáng ngờ, giúp tăng năng suất làm việc và hiệu quả hoạt động. Công nghệ này cũng cải thiện khả năng của NFIU trong việc hỗ trợ các nhà điều tra trong các vụ việc mới thông qua các báo cáo giao dịch tiền mặt. Sự tham gia của EFCC trong nỗ lực làm trong sạch hệ thống tài chính Nigeria do Ngân hàng Trung ương chủ trì, đã mang lại kết quả tích cực. Cho đến nay, các khoản nợ xấu với giá trị khoảng 1,4 tỷ USD đã được thu hồi. Ủy ban đã cáo buộc 144 tội danh đối với 4 Tổng Giám đốc và 11 thành viên Hội đồng quản trị các ngân hàng cũng như một giám đốc điều hành của công ty môi giới chứng khoán.

EFCC cũng được phép của tòa trong việc tịch thu hơn 1 tỷ USD tài sản của 02 Tổng Giám đốc ngân hàng. Trong suốt 7 năm tồn tại, hơn 20 ngàn vụ việc đã bị điều tra và khoảng 500 người đã bị truy tố với nhiều tội danh khác nhau bao gồm cả những nhân viên có dính líu đến chính trị. Ủy ban đã thu hồi hơn 6 tỷ USD từ các tổ chức tội phạm và đã trả lại lượng tài sản khổng lồ cho các nạn nhân. Các sáng kiến gần đây của Ủy ban bao gồm chiến dịch chống tham nhũng, xây dựng nền tảng thanh toán, điều tra thuế và phát động cuộc chiến chống tội phạm công nghệ cao.

Mặc dù đã đạt được các thành tựu nhất định, Ủy ban độc lập về tội phạm tài chính và kinh tế của Nigeria cũng phải đối mặt với hàng loạt thách thức, đã làm cản trở việc triển khai sứ mệnh của Ủy ban. Bên cạnh đó, quy trình tố tụng rất chậm và trong phần lớn các trường hợp, đặc biệt có dính líu đến các nhân vật có mối quan hệ chính trị, đã đi vào bế tắc.

Một cách tiếp cận đa gọng kìm sử dụng cả biện pháp chủ động và ứng phó sẽ giúp kiểm soát được tham nhũng. Chiến lược này cần phải bao gồm việc cải tổ về pháp lý, tăng cường tính minh bạch, tăng lương cho những người chống tham nhũng và tạo ra môi trường làm việc tốt hơn cũng như sự hỗ trợ hiệu quả từ các cơ quan tham gia chống tham nhũng. Chiến lược chống tham nhũng sẽ trở nên không hiệu quả khi áp dụng một cách rời rạc, tách biệt. Sự kết hợp của các cơ quan liên quan sẽ mang lại hiệu quả cũng như lợi ích rõ rệt trong cuộc chiến chống tham nhũng.

Các sáng kiến gần đây nhằm cải thiện sự hợp tác giữa cơ quan xây dựng luật và thực thi luật thông qua việc xây dựng hệ thống chia sẻ thông tin hi vọng sẽ giúp Nigeria khôi phục và duy trì sự liêm chính mang tầm quốc gia. Thành tựu của EFCC trong cuộc chiến chống tham nhũng và rửa tiền là nhân chứng rõ nhất cho thấy hướng đi đúng đắn, nếu có sự lãnh đạo sáng suốt, nạn tham nhũng sẽ bị đẩy lùi tại châu Phi.

Bùi Thu Huyền

(Ban Nội chính Trung ương)

;

Các tin khác