Quan điểm, chủ trương, biện pháp phòng, chống tham nhũng của Hoa Kỳ

Hoa Kỳ xác định tham nhũng là một tội phạm nghiêm trọng và không thể xóa bỏ hoàn toàn, do đó cần có các giải pháp phòng ngừa và xử lý nghiêm minh. Quốc gia này chú trọng vào việc xây dựng thể chế phòng, chống tham nhũng. Trong đó, đề cao hoạt động thanh tra giám sát và vai trò xã hội của báo chí, truyền thông, công khai minh bạch trong hoạt động của cơ quan hành chính.

Hoa Kỳ không thành lập các cơ quan chuyên trách về chống tham nhũng và không có luật riêng về chống tham nhũng mà quy định chống tham nhũng nằm trong hệ thống các quy định chung.

Để cụ thể hóa quan điểm, chủ trương của mình năm 2006, Hoa Kỳ đã đưa ra Chiến lược Quốc gia nhằm quốc tế hóa nỗ lực chống tham nhũng ở cấp cao. Chiến lược này đã đưa cuộc chiến chống tham nhũng ở cấp cao lên một tầm mới với sự tham gia của các đối tác nước ngoài của Hoa Kỳ và các cơ quan tài chính trong nước tham gia vào một nỗ lực mạnh mẽ hơn nhằm đưa ra những biện pháp tốt nhất để phát hiện và tịch thu các quỹ đã bị lấy cắp, tăng cường chia sẻ thông tin và đảm bảo trách nhiệm lớn hơn đối với viện trợ phát triển. Trong đó, hai khía cạnh quan trọng của cuộc chiến chống tham nhũng cấp cao là lôi ra ánh sáng các quan chức tham nhũng và thu hồi, phân phối hợp lý tiền của thu được từ các vụ tham nhũng.

Lôi ra ánh sáng các quan chức tham nhũng và thu hồi, phân phối hợp lý tiền của thu được từ các vụ tham nhũng.

- Các biện pháp phòng chống tham nhũng ở Hoa Kỳ (Văn phòng BCĐ TW về phòng, chống tham nhũng: Báo cáo kết quả khảo sát, nghiên cứu kinh nghiệm phòng, chống tham nhũng tại Hoa Kỳ, tháng 6/2010):

+ Công khai, minh bạch trong hoạt động của các quan nhà nước và công khai, minh bạch trong việc soạn thảo, ban hành các quyết định, văn bản pháp luật, trong thu nhập của cán bộ, công chức.

+ Thực hiện chế độ liêm chính đối với cán bộ, công chức nhà nước. Trong đó chú trọng việc ban hành các quy định về đạo đức đối với cán bộ, công chức Chính phủ nhằm ngăn ngừa sự xung đột lợi ích, bảo vệ liêm chính, củng cố lòng tin của người dân trong cuộc chiến chống tham nhũng. Như: Ban hành 14 nguyên tắc đạo đức đối với công chức Liên bang, áp dụng cho toàn Liên bang, trong đó quy định những vấn đề công chức được làm, không được làm để thực hiện tính liêm chính trong quan hệ công tác và xã hội như: yêu cầu công chức phải đặt lòng trung thành với Hiến pháp, pháp luật, các nguyên tắc đạo đức công chức lên trên lợi ích cá nhân; công chức không được nhận bất kỳ quà tặng hay hiện vật có giá trị về tiền từ bất kỳ người nào hoặc thực thể nào đang tìm kiếm các hành vi công chức từ anh ta, đang buôn bán với anh ta…; Ban hành 10 nguyên tắc đạo đức hàng đầu của Bộ Thương mại… Trên cơ sở hệ thống các quy tắc, nguyên tắc đó, Chính phủ tổ chức tuyên truyền, giáo dục để công chức, nhân viên biết những việc được làm, không được làm, tiến hành công tác giám sát, theo dõi, đảm bảo các hành vi của công chức được thực hiện tốt; kiểm tra xử phạt đối với các hành vi trái đạo đức của công chức.

+ Ban hành và thực hiện các văn bản pháp luật về kinh doanh, thương mại. Cụ thể, Hoa Kỳ đã ban hành Hướng dẫn đạo đức kinh doanh (dịch sang nhiều thứ tiếng); ban hành Quy chế kinh doanh và đạo đức thương mại (được 145 nước thành viên tham gia); ban hành Luật mua sắm công của Chính phủ; Cam kết trong mua sắm công của Chính phủ; Luật chống tham nhũng ở nước ngoài… để giáo dục đạo đức kinh doanh, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch, góp phần phòng ngừa, ngăn chặn tham nhũng.

+ Kê khai tài sản, thu nhập cá nhân. Đây là một trong bốn nội dung chính của Chương trình đạo đức Chính phủ do Văn phòng Đạo đức chính phủ Hoa Kỳ (OGE) chủ trì, được thực hiện theo 2 loại biểu mẫu ban hành: mẫu công khai (sử dụng cho cán bộ cấp cao của Chính phủ, cán bộ sắp được đề nghị bổ nhiệm) được công khai cho quần chúng biết và mẫu bí mật (cho cán bộ cấp thấp nhưng có nguy cơ tham nhũng) được lưu giữ bí mật. Việc khai báo được thực hiện tự giác, tuy nhiên, khi có sự việc xảy ra, cơ quan điều tra, xác minh vào cuộc, nếu việc kê khai tài sản không trung thực, không đúng với bản kê khai và nguồn gốc tài sản được xác định là bất hợp pháp thì tùy tính chất, mức độ mà người khai báo sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của Bộ luật Hình sự. Điều này tạo cảm giác thoải mái, không gây ức chế cho người kê khai tài sản, thu nhập mà vẫn đạt được mục đích của kê khai tài sản, góp phần minh bạch tài sản, thu nhập của cá nhân, hạn chế tham nhũng.

+ Bảo vệ người tố cáo và đấu tranh chống tham nhũng. Đây là biện pháp được Chính phủ Hoa Kỳ quan tâm từ rất sớm, bắt đầu bằng đạo luật Cải tổ và phục vụ công chức (1978) thiết lập các yêu cầu bảo vệ đối với các công chức Liên bang để khuyến khích việc tố cáo các hành vi lạm dụng, lừa đảo, thất thoát, lãng phí, bất hợp pháp của Chính phủ. Hiện nay, Hoa Kỳ đã ban hành các đạo luật để bảo vệ người tố cáo tham nhũng như: Đạo luật Bảo vệ người tố cáo của cộng đồng hiểu biết (ICWPA); Đạo luật bảo vệ người tố cáo nâng cao nhằm tăng thêm sức mạnh quyền lực và bảo vệ đối với các công chức Liên bang, nhằm nhổ tận gốc rễ nạn phí phạm, lừa đảo và lạm dụng trong thực hiện các chương trình của Liên bang.

Hoa Kỳ xác định bảo vệ người tố cáo tham nhũng là hết sức cần thiết, bởi hiện nay “những công chức được Liên bang tuyển dụng đang kiếm tìm để bôi xấu những người tố cáo về những việc làm sai trái mà họ đã phát hiện được và sự bảo vệ của họ đối với người tố cáo đang giảm đi trong những năm gần đây”.

+ Điều tra, phát hiện, xử lý tham nhũng ở cấp Liên bang. Công việc này được Chính phủ giao cho Cơ quan điều tra Liên bang - FBI. Cục điều tra Liên bang Hoa Kỳ (FBI) là một đơn vị trực thuộc và cánh tay điều tra chính của Bộ Tư pháp, trước đây được giao nhiệm vụ chính là: chống khủng bố, gián điệp và tội phạm trên mạng. Gần đây chống tham nhũng đang trở thành ưu tiên hàng đầu của FBI. Để tập trung cho công tác chống tham nhũng, FBI đã tuyển dụng thêm các chuyên gia đặc vụ, ngôn ngữ, máy tính, tài chính và phân tích tình báo để bổ sung nguồn lực nhằm đáp ứng yêu cầu công việc.

Điều tra, phát hiện, xử lý tham nhũng ở cấp Liên bang được giao cho Cơ quan điều tra Liên bang - FBI

Với thẩm quyền pháp luật quy định và kỹ thuật điều tra đặc biệt được trang bị, những năm gần đây, FBI đã điều tra, phát hiện, đưa ra xử lý nhiều vụ việc tham nhũng, góp phần răn đe các hành vi vi phạm pháp luật và giải quyết những bức xúc trong dư luận của nhân dân, ngăn ngừa và hạn chế tham nhũng.

+ Điều tra, phát hiện, xử lý tham nhũng ở cấp tiểu bang. Công việc này được Chính phủ giao cho các cơ quan điều tra, xử lý tham nhũng ở các bang thực hiện theo lệnh của Thị trưởng hoặc Hội đồng thành phố. Các cơ quan này có nhiệm vụ tiến hành điều tra, chuẩn bị các tài liệu về vụ việc vi phạm để đưa ra xét xử; tìm ra các yếu điểm có thể dẫn đến các hành vi tham nhũng; thu hồi tài sản và đưa ra các hành động dân sự cần thiết đối với các hành vi gian dối của cán bộ, công chức... góp phần tích cực trong việc răn đe tham nhũng cũng như tạo niềm tin cho công chúng đối với chính quyền địa phương.

+ Phát huy vai trò các tổ chức xã hội của công dân, nhất là tổ chức Giám sát tư pháp và Tổ chức Trách nhiệm, đạo đức công dân trong phòng ngừa và phát hiện tham nhũng.

(Trích "Hỏi - Đáp về phòng, chống tham nhũng”, Nxb Chính trị quốc gia, tác giả Phạm Ngọc Hiền – Phạm Anh Tuấn)